わかめ ぷらす
School Hub / わかめ ぷらす Active

Prawdziwy powód, dla którego Polska w 1951 roku oddała Stalinowi ziemię z węglem

Bez Pomnika11,570回視聴投稿日: 2026/11/12
Zamiana terytoriów z 1951 roku, czyli korekta granicy Polski i ZSRR: 15 lutego 1951 roku w Moskwie Polska oddała Związkowi Radzieckiemu 480 kilometrów kwadratowych ziemi nad Bugiem — Bełz, Krystynopol, Uhnów, Chorobrów, części gmin Waręż, Dołhobyczów i Tarnoszyn, linię kolejową z Kowla do Lwowa i złoża węgla — a w zamian dostała tyle samo gór w Bieszczadach: Ustrzyki Dolne, Czarną, Lutowiska i górny San. Oficjalnie Polska sama o to poprosiła. Prasa pisała o akcie przyjaźni i o polskiej ropie. Tylko że te dwa kawałki ziemi w niczym nie były równe. Po jednej stronie czarnoziemy, kolej i węgiel, o którym polski geolog Jan Samsonowicz wiedział od 1931 roku. Po drugiej wyeksploatowane szyby, które według radzieckiego aktu przekazania dawały 85 ton ropy na dobę. Dlaczego więc Polska się na to zgodziła? Powodów jest pięć. Powód pierwszy: kolej z Kowla przez Sokal do Lwowa, która przecinała polski klin nad Bugiem. Powód drugi: polskie memorandum z kwietnia 1946 roku, w którym sama Warszawa zaproponowała oddanie tego pasa z koleją w zamian za Chyrów i dolinę Sanu. Powód trzeci: ropa, której już prawie nie było, i Chyrów, za który Moskwa chciała dopłaty. Powód czwarty: „prośba strony polskiej”, umowa ukrywana przez ponad trzy miesiące i ludzie, których nikt nie pytał. Powód piąty, najbardziej niewygodny: węgiel zagłębia lwowsko-wołyńskiego, o którym radziecka delegacja przy stole udawała, że może go nie być. Polska nie oddała tej ziemi przez pomyłkę. Oddała ją, bo nie mogła odmówić, a Moskwa dokładnie wiedziała, co bierze. W filmie: akcja H-T i przesiedlenie 14 151 mieszkańców z powiatów hrubieszowskiego i tomaszowskiego, Bełz — dawna stolica województwa bełskiego, wysiedlenie Bojków z Bieszczadów, kolej Przemyśl–Zagórz przez terytorium radzieckie, zapory w Solinie i Myczkowcach, radziecki dokument z 1952 roku o kolejnych 1250–1300 kilometrach kwadratowych z Hrubieszowem i Horodłem, Krystynopol przemianowany na Czerwonograd i jego kopalnie oraz węgiel znaleziony w 1965 roku pod Łęczną, z którego wyrosła Bogdanka. Rozdziały 0:00 Waręż czeka na nawozy 0:42 Wersja z gazet 3:37 Tory przez polskie pole 5:46 Pomysł z Warszawy 7:43 Ropa, której już nie było 10:20 Na prośbę strony polskiej 14:13 Ci, których wywieziono z drugiej strony 16:27 Węgiel, którego miało nie być 18:55 Druga mapa 21:05 Rachunek Źródła Jacek Tebinka, „Proponowana zmiana polskiej granicy wschodniej w 1952 r.”, Dzieje Najnowsze 1994, nr 3 (dokument z Archiwum Akt Nowych, zespół KC PZPR); Andrzej Wawryniuk, „Wymiana terytoriów przygranicznych Polski i ZSRS w 1951 roku”, Krakowskie Pismo Kresowe, rocznik 4 (2012); Ryszard Sodel, „Siekierka na kijek. Korekta graniczna z 1951 r.”, IPN; PAP i dzieje.pl — wypowiedzi Artura Brożyniaka (IPN Rzeszów) i Bogdana Rabija; Natalia Klasztorna, „Akcja-51. Ostatni świadkowie” i „Akcja-51. Księga pamięci”; dokumenty Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego i archiwum SBU opublikowane przez Radio Swoboda; R. Lozynskyy, R. Slyvka, V. Pantyley, Y. Braychevskyy, Bulletin of Geography. Socio-economic Series 59 (2023); Encyklopedia Współczesnej Ukrainy, hasło „Lwiwwuhillia”; umowa między Rzecząpospolitą Polską a ZSRR o zamianie odcinków terytoriów z 15 lutego 1951 roku, Dziennik Ustaw 1952 nr 11 poz. 63; „Sztandar Ludu” i „Trybuna Ludu” z 1951 roku. Prawa Andrzej Otrębski — „Lutowiska krajobraz 1” — CC BY-SA 4.0. Tatry at Polish Wikipedia — „Ustrzyki Dolne-widok ogólny” — CC BY-SA 3.0. Mirosław Wydrak — Bełz — CC BY-SA 4.0. Sankoff64 — „Parowóz Ol49 w Korszach” — CC BY-SA 4.0. Renata Hanynets — synagoga w Uhnowie — CC BY-SA 4.0. (GRAD) — dworzec w Zagórzu — CC BY-SA 3.0. Silar — Solina, Polańczyk — CC BY-SA 4.0. Yarl — zapora w Myczkowcach — CC BY-SA 3.0. Jacek Karczmarz — zapora w Solinie — CC BY-SA 3.0. Neovitaha777 — cerkiew św. Paraskewy w Bełzie — CC BY-SA 4.0. Tomasz Bienias — cerkiew bojkowska w Smolniku — CC BY-SA 4.0. Nataliya Shestakova — „Askania-Nova Steppe 21” — CC BY-SA 4.0. Qqerim — „Horodło Lwy” — CC BY-SA 3.0. JadwigaWeresk — klasztor bazylianów w Czerwonogradzie — CC BY-SA 4.0. Fotografia „Lutowiska – Rynek Górny” (1938) i portret Józefa Stalina z 1950 roku — CC0. Pozostałe fotografie, pocztówki i mapy (Wikimedia Commons, autorzy w większości nieznani) — domena publiczna. Zdjęcia satelitarne: NASA Earth Observatory, Blue Marble: Next Generation, NASA GIBS; Sentinel-2 cloudless — EOX IT Services GmbH (zmodyfikowane dane Copernicus Sentinel 2016), CC BY 4.0. Mapy: Natural Earth. Rzeźba terenu: Terrain Tiles (AWS Open Data). Ilustracje scen, dla których nie zachowały się zdjęcia, przygotowano na potrzeby tego filmu. Miniatura: portret Józefa Stalina z 1950 roku (Wikimedia Commons, CC0); mapa — NASA Blue Marble i Natural Earth.

コメント 読み込み中…

コメントを読み込んでいます…